Rouw is geen ziekte

Feestdagen extra zwaar voor nabestaanden

door Lieke Jongbloed

PIJNACKER - De feestdagen zijn voor mensen die iemand in hun directe omgeving hebben verloren vaak zwaar. Overal in winkels hangt een gezellige sfeer en op het werk of in de sportschool lijkt alleen nog maar gesproken te worden over die gezellige kerst en het te organiseren feest met familie en vrienden op oudejaarsavond. "Voor de meeste rouwenden is deze periode uitermate emotioneel," weet Anne-Marie Vermaat, verliesdeskundige en oprichtster van Bureau Nazorg. "Het is altijd moeilijk om adviezen te geven hoe je deze dagen het beste doorkomt. Maar eigenlijk geldt hier, net zoals in alle gevallen: maak je gevoelens bespreekbaar."

Anne-Marie Vermaat schreef dit jaar haar eerste boek Lieverd ik mis je zo over omgaan met verlies. Samen met haar partner Wijnand Boer brengt ze het werk uit geheel in eigen beheer, van druk tot verspreiding.

Bij het boek hoort een zilverkleurige verliesspeld. "Zwarte kleren dragen om aan te tonen dat je in de rouw bent, bestaat eigenlijk niet meer sinds zwart een modekleur is geworden. Met de verliesspeld kun je aantonen dat je in de rouw bent en verdriet hebt over het verlies." Volgens Vermaat levert zichtbaar verlies meer troost op en dat is dan ook de ondertitel van het boek.

Nazorggesprekken

Het idee voor het boek kwam rechtstreeks uit de praktijk. Als in verlies gespecialiseerde hulpverlener wordt Anne-Marie Vermaat vaak geconfronteerd met twijfels van rouwende mensen. Ze verzorgt onder andere nazorggesprekken voor de Haagse uitvaartverzorging Innemee. Als service na de begrafenis of crematie neemt ze enkele weken na dato contact op met de nabestaanden om te vragen hoe het gaat. "In die gesprekken kan iedereen zijn verhaal kwijt of eventuele klachten over de procedure rond de uitvaart aanstippen. Het blijkt dat er zeer grote behoefte aan is om alles nog eens op een rijtje te zetten. Het boek heb ik geschreven om iedereen te bereiken, ook mensen die niet bij mij komen."

Ze vervolgt: "Zo vragen mensen zich wel eens af of het niet raar is om de ene dag iedereen en de volgende dag niemand te willen zien of spreken. Ik probeer mensen daarin gerust te stellen en ze uit te leggen dat het normaal is. Iedereen heeft een andere manier van verwerken."

Herkenbaar

In het boek staan dan ook geen tips hoe men om moet gaan met verlies, maar worden herkenbare verhalen geschetst waaraan rouwenden allemaal hun eigen ervaringen kunnen spiegelen. Zoals de onverwachte reacties van mensen waarvan men later spijt heeft. "Ik heb meteen een ander huis gekocht in een andere plaats. Ik wilde hier niet meer wonen. We waren hier zo gelukkig geweest," is een van de reacties die te lezen stat in het boek. Of het verhaal van iemand die een poos lang niets anders meer deed dan puzzelen en zich achteraf daarvan helemaal niets meer kon herinneren.

Volgens Anne-Marie Vermaat is ieder mens uniek, ieder sterfgeval uniek en dus ook iedere verwerking een persoonlijke aangelegenheid. "Daarbij is de invloed van naasten van essentieel belang. Het belangrijkste is dat mensen willen praten over hun verlies en wat het met hen doet, en daarbij niet het gevoel hebben dat ze zeuren. Iedereen moet het zelf doen maar het hoeft niet alleen!"

Het laatste verhaal in het boek is autobiografisch. Hierin schetst Anne-Marie Vermaat hoe ze zelf haar eerste kind na de geboorte verloor en vele jaren later pas nadat haar twee gezonde dochters het huis uit waren echt afscheid nam van haar zoontje bij een willekeurig net gedolven graf.

Naast de nazorg voor de uitvaartbranche verzorgt ze ook trainingen en geeft ze advies aan bijvoorbeeld bedrijven, waarin verantwoordelijken leren hoe ze om moeten gaan met rouwende medewerkers. Verder voert ze aan huis gesprekken met particuliere cliënten om over hun verlies en de verwerking daarvan te praten.

De meest gestelde vraag in de praktijk is "Hoe lang duurt dit proces?" Anne-Marie Vermaat: "Rouw gaat spiraalvormig door de tijd heen. Ups en downs wisselen elkaar af. Het kan soms drie tot 5 jaar duren voordat je het ingepast hebt in je eigen functioneren. Maar het blijft een moeilijk proces waarvoor geen richtlijnen te geven zijn, maar waarover men wel moet blijven communiceren. Ik vind het belangrijk dat iedereen moet beseffen dat rouw geen ziekte is, maar dat je er wel ziek van kunt worden als je blijft steken in je verdriet."

Anne-Marie Vermaat: "De dood van een geliefde moet je zelf verwerken, maar je hoeft het niet alleen te doen." Foto: Glenn Wassenbergh

Dit artikel is gelezen in: De Telegraaf, 29 december 2001