Monument voor de ongeboren kinderen

Niet geboren, wel gekend...

December staat gewoonlijk in het teken van de Geboorte en van het Licht. Over de keerzijde hebben we het echter zelden: niet alle baby’s die worden verwacht, worden ook geboren. Maar weinigen die dit niet zelf meemaakten, zullen beseffen wat dit verlies betekent voor de ouders. De reactie van de omgeving beperkt zich vaak tot ‘Je bent nog gezond, volgende keer beter’ en ‘Het kindje was vast niet goed, het is maar beter zo’. Nog vaker wordt er simpelweg gezwegen. In Heemskerk is op het Laurentius-kerkhof een monument gemaakt voor de kinderen die naamloos en niet-gedoopt werden begraven. Het werd afgelopen zomer onder grote belangstelling ingewijd door pastoor-deken Cassee. Margot de Zeeuw sprak met hem en met de secretaris van het parochiebestuur, Marieke Berends.

Eerlijk gezegd had ik spijt als haren op mijn hoofd dat ik tijdens de redactievergadering had toegezegd een artikel te schrijven over het monument voor de ongeboren kinderen in Heemskerk. Want het kwam me te dichtbij. Wij hebben twee gezonde zonen, maar er was ook nog een ander kindje. Een kindje dat ik nooit heb gezien, nauwelijks gevoeld, maar wel heb gekend. Tijntje had ik haar al genoemd, hoewel ik niet eens wist of ze wel een meisje was. Starend naar het lege computerscherm - geen witte bladzijden meer in dit digitale tijdperk! - besloot ik uiteindelijk om maar gewoon naar pastoor-deken Cassee te gaan en hem het verhaal van de ongeboren kinderen en het monument te laten vertellen.

Naamloos begraven

De ontvangst in Heemskerk is allerhartelijkst en het verhaal ontroerend. "Er kwamen op een goed moment verschillende dingen samen", vertelt pastoor-deken A.M. Cassee. "Eén van onze parochianen, mevrouw Trees Floris, kwam mij vragen of ik met haar en haar man meewilde naar het kerkhof om daar te bidden voor hun ongeboren kindje. Het was daar lang geleden naamloos begraven en ze wisten niet waar het lag. Vlak daarna zag ik een uitzending van Kruispunt. Daarin was een item over de inzegening van een monument in Reutum voor de naamloos gestorven en begraven kinderen uit de parochie. Ik dacht onmiddellijk: ‘Dit is het antwoord! Dat zouden we in Heemskerk ook moeten doen’. Ik heb er vervolgens over gepreekt en er kwam een overweldigend aantal reacties."

Mevrouw Marieke Berends, secretaris van het parochiebestuur vertelt over die periode: "We hebben heel veel gesprekken gevoerd met ouders en ontstellend veel brieven gekregen. Het onderwerp bleek heel veel los te maken en eigenlijk was het nauwelijks onderwerp van discussie in het parochiebestuur: hier wilden we inderdaad aandacht voor maken."

Verwacht en gekoesterd

‘Toen ik zover was dat ik met mijn man naar het kerkhof kon, hebben we dat gedaan’, schreef een moeder bijvoorbeeld. ‘Met een wit chrysantje gingen we erheen. Maar ons mooie kindje, dat ik helemaal niet vast heb kunnen houden, de plek waar het was begraven, was niet te vinden. Samen hebben we huilend over het kerkhof gedwaald, gekeken en gezocht. Het plantje hebben we in onze tuin geplant. Het werd een grote plant met veel witte bloemen. Op het kerkhof hadden wij niets meer te zoeken.’ Maar er was nog meer: "Ook opa’s en oma’s vertelden over het verdriet, kinderen schreven hoe zij het vinden dat er een teken komt voor het broertje of zusje dat ze nooit gekend hebben, maar wel intens bij hen hoort omdat ze hun ouders erover horen spreken", vertelt pastoor Cassee.

In nauw overleg met het parochiebestuur wordt besloten een monument voor de ongeboren en naamloos begraven kinderen op te richten. Beeldhouwster Sjanneke van Herpen uit Wijk aan Zee wordt benaderd: zij had al eerder een beeld voor het Heemskerkse kerkhof gemaakt. Op zaterdag 23 juni wordt het monument onder grote belangstelling onthuld door mevrouw Trees Floris, die tenslotte de vraag wakker maakte, en door pastoor Cassee ingewijd. Het werd een emotionele bijeenkomst. "Er waren zelfs mensen die niet naar de inzegening wilden komen, omdat het ze teveel aangreep. Zij kwamen liever later," vertelt mevrouw Berendsen.

"Vanaf vandaag is er een teken in ons midden voor al die mensenkindjes, in de moederschoot gedragen, verwacht, gekoesterd", zegt pastoor Cassee tijdens de inzegening. "Kindertjes levenloos geboren, kindertjes die vaak maar even hun weg in ons midden mochten gaan. Kindertjes, naamloos zijn ze vaak begraven. Voor hen nu een teken, maar ook een teken voor de vele ouders."

Handreiking

Overigens wil pastoor Cassee benadrukken dat hij het monument beschouwt als een handreiking: "Destijds werd gehandeld naar de toen geldende normen: ongedoopte kinderen mochten niet op het kerkhof worden begraven. Maar inmiddels zijn we verder en ik vind dat je de geschiedenis mag herschrijven. Ik zie het als een leerpunt: hoe ga je om met de regels. Deze regel heeft mensen veel pijn en verdriet gedaan en dat moeten we erkennen. Ik bid daarom dat het monument troost mag bieden aan die gekwetste families. Verbonden met de kerk van Haarlem en Rome wil het monument ook laten zien dat we ervoor kiezen een kerk van Liefde te willen zijn. We kiezen ervoor elkaar te kennen: dood of levend geboren, blank of zwart, alleen, gehuwd of gescheiden, elkaar te kennen met welke geaardheid dan ook."

Gekend...

Het monument voorziet in een behoefte, dat is de afgelopen maanden duidelijk gebleken. Onlangs werd er een kindje begraven en voor de begrafenis was er een korte bijeenkomst bij het monument. Ook met Allerzielen werd het monumentje druk bezocht. Maar de reactie van één van de vaders na de inzegening vat het kernachtig samen: "Dat heb je goed gezegd pastoor. Daar zit mijn vrouw al tien jaar op te wachten."

Na ons gesprek wandelen we naar het monument. Om te kijken en om foto’s te maken. Wonderlijk genoeg is het droog, terwijl het de hele dag regende als pijpenstelen. Het is prachtig en ontroerend: twee handen, vader en moeder, met daarin een klein kindje. Handen als vleugels, open, om op te doen gaan. Bij het beeldje twee lieve kleine gehaakte babyschoentjes. Om het monument bloemen. Witte chrysanten. Het is waar wat staat geschreven: ‘Reeds in de moederschoot wordt u door Mij gekend.’ Hé, dag Tijntje!

Kindje
Dat gedroomd werd
Verlangen
Dat gekoesterd werd
Hoop
Die gedragen werd
Toekomst
Die verwacht werd
Leven
Dat nooit leven werd
Maar
Droom zal zijn in eeuwigheid

Naar aanleiding van de uitzendingen in Kruispunt en de aandacht voor de nu ingewijde monumenten, zal mgr. Muskens het onderwerp inbrengen in de bisschoppenconferentie. Kardinaal Simonis zal op 28 december, Onnozele Kinderen, een bezoek brengen aan het monument in Reuten. In Zwaag is ook een monument voor de ongedoopt gestorven kinderen opgericht.

Margot de Zeeuw

Dit artikel is gelezen in: Samen Kerk, december 2001