Nieuwsbrief Lieve Engeltjes Nummer 15, maart 2005

Boekbespreking

Titel: Achterstevoren
Ondertitel: Wonderlijke verhalen over de dood
Auteur: Ton Honig
Uitgever: Uitgeverij Meinema, Zoetermeer, 1997
ISBN: 90-211-3682-1
Niet meer verkrijgbaar bij de reguliere boekhandel

Achterstevoren

'Achterstevoren' een boek dat al 7 jaar in mijn kast staat. Niet wetende dat ik het ooit zou kunnen gebruiken bij het praten over de dood van mijn eigen zoontje David*.
Een boek dat ik toen gebruikt heb om een artikel te schrijven over hoe je om zou kunnen gaan als kinderverpleegkundige met het overlijden van kinderen. Een boek dat ik nu gebruik om samen met Sander, van 5 jaar, de ervaringen van het overlijden van zijn kleine broertje David* te bespreken.

Het boek bestaat uit drie delen. Het eerste deel bestaat uit 7 verhalen die verteld kunnen worden aan kinderen. Het tweede deel gaat over rouw bij kinderen en het derde deel geeft aanwijzingen hoe je met kinderen de verschillende verhalen kunt bespreken en welke andere activiteiten je erbij zou kunnen betrekken.

De auteur gebruikt zijn verhalen veel in gesprekken met kinderen, omdat de vraag "hoe gaat het met je" vaak te abstract is. In zijn verhalen zitten dan ook veel aanknopingspunten die aansluiten bij kinderen. Het kind geeft dan zelf wel aan waar ze over willen praten. In de verwerkingsopdrachten zit tevens een link naar bijbelteksten verwerkt.
De auteur heeft een theologische achtergrond. De verhalen zijn ontstaan naar aanleiding van pastorale gesprekken met kinderen en jongeren over de dood en hun verwerkingsproces.

"Stel je eens voor dat je alle dingen
achterstevoren kunt laten lopen!
Dat het leven niet eindigt met de dood..."

Met deze tekst begint de achterkant van het boek. Het verwijst naar het eerste verhaal waarin een jongentje droomt van het overlijden van zijn moeder, maar in tegenovergestelde volgorde. Zijn droom loopt dan ook goed af: zijn moeder staat heel vrolijk de was op te hangen. In de verwerkingsopdrachten van dit verhaal staat o.a. de vraag: "Fantaseer dat je de tijd zou kunnen terugdraaien. Wat zou je dan allemaal doen?"

Nog zes verhalen volgen met diverse thema's, zoals een oma die dement aan het worden is, onenigheid over de verdeling van de erfenis, een knuffel die zo maar in de vuilnisbak gegooid wordt, een riviertje dat zo graag aan de andere kant van de berg wil kijken, een ridder die een onsterfelijkheidsdrankje heeft gedronken en een oude man die zijn hele leven verliefd is geweest op een onmogelijke liefde.
Sommige verhalen zijn heel concreet, andere verhalen verkeren meer in een sprookjesachtige sfeer.
In ieder verhaal zit een boodschap. Jongere kinderen zullen die er niet zo maar uithalen. Maar mede door de verwerkingsopdrachten die achterin staan, bieden ze veel stof tot nadenken en praten.
De tekeningen spreken mij helaas niet aan. Ik vind ze te 'hard', het past niet bij de sprookjesachtige sfeer van de verschillende verhalen.

Het deel over rouwverwerking bij kinderen is niet al te groot en geeft een goed beeld hoe dit bij kinderen verloopt. De auteur schrijft o.a. over de gezinscultuur die vaak bepalend is voor de uitingsmogelijkheden van het individu. "Gezinsleden kunnen de neiging hebben om stukken van de rouwverwerking van het kind of de jongere over te nemen, of liever, uit het gezin weg te halen. Daardoor kan het rouwproces van het kind zich separaat van dat van de ouders ontwikkelen. Het kind komt emotioneel in 'twee werelden' te leven." Rouwbegeleiding aan het gehele gezin kan soms noodzakelijk zijn.

Het boek spreekt me aan door de combinatie van de verhalen, het bespreken van deze verhalen en de informatie. Niet ieder verhaal past bij mij of ben ik door geraakt.
De verhalen lijken mij geschikt voor iets oudere kinderen vanaf een jaar of zes, zeven. Ik merk dat ze bij mijn eigen zoon van 5 nog niet helemaal aanslaan. Hoewel het verhaal over de knuffel in de vuilnisbak en later de knuffel begraven in de tuin wel goed te volgen is voor hem. Het lokt ook gelijk reacties uit over de vogel die we twee jaar geleden in de tuin begraven hebben. Dit heeft grote indruk gemaakt. De link met de begrafenis van zijn broertje is dan gewoon niet aanwezig.
Maar zo gaat het bij kinderen, soms sluiten ze zich af, soms is een kleine opmerking of gebeurtenis reden om de herinneringen weer te uiten. De verhalen zijn in ieder geval een goed hulpmiddel hierbij.

Adri Westmaas,
mama van Sander en David*