Nieuwsbrief Lieve Engeltjes Nummer 18, december 2005

EEN WERELDWIJD LICHT

Op zondag 11 december om 7 uur in de avond worden wereldwijd lichten aangestoken voor overleden kinderen. Ikzelf zal aanwezig zijn op begraafplaats Eik en Duinen in Den Haag en er ook iets mogen zeggen. Op steeds meer plaatsen komt er aandacht voor dit World Wide Candlelighting (kaarsen branden wereldwijd).

"Wat is de betekenis van een kaars opsteken", vroeg iemand. Ze zei erbij: "Ik steek in de avond vaak zeven kaarsen aan, maar dat is alleen voor de sfeer." De vragensteller had kennelijk geen weet van de zevenarmige kandelaar die je in een synagoge kunt aantreffen, nog wel eens verwisseld met de chanoekalamp die acht armen heeft.

Het gaat hier om een gedachtenislicht (zie 'Joodse riten en symbolen' van rabbijn de Vries). Men spreekt ook wel van het gestage licht. Licht dat verwijst naar de Eeuwige. Dit licht, met olie, moet onderhouden worden. Ook wie zichzelf niet als gelovig beschouwt, kan een kind wel als eeuwig ervaren:
je kind is altijd bij, je gestorven kind is onvergetelijk.

Niemand heeft het juiste beeld van wat eeuwigheid is: is het een tijdsaanduiding, is het een plaatsaanduiding of is het een hoop, een verlangen dat het kostbaarste niet verloren mag gaan.
Licht is in de joodse traditie ook symbool voor de ziel. Ziel verwijst naar het unieke en onherhaalbare. "God woont daar", zegt de benedictijn Anselm Grun. Maar wat bedoelt hij: "We hebben alleen maar beelden en woorden van mensen om het onzegbare te zeggen. Woorden en beelden voor een intens verlangen."

Een kind dat in je gewoond heeft en dat je zo graag langer een thuis had geboden, waarvoor je een eigen plaats in je huis aan het inrichten was, gun je een woning, een plaats die door geen dood, geen geweld aangetast kan worden. De geboorte van een kind is voor het joodse denken een teken van hoop voor de toekomst: je gelooft in die toekomst. De dood van een kind, soms nog in de moederschoot, tast dat geloof aan. Het doet een diepe geestelijke duisternis in je dalen. Je lijkt met verloop van tijd aan de buitenkant wel weer vrolijk, maar aan de binnenkant schrijnt je wond en is er duisternis.
Licht laat niet alle duisternis verdwijnen maar stelt wel een grens: maak duisternis minder duister.
Licht is ook een teken van vertrouwen.

Licht is ook zeer kwetsbaar. Het treft me altijd weer hoe er lichten worden ontstoken op plaatsen van brutaal geweld - dit jaar gedenkt de vereniging van ouders met een vermoord kind haar tienjarig bestaan. Het is geen reden om feest te vieren maar wel om te gedenken: de kinderen mogen niet vergeten worden en aan geweld moet paal en perk gesteld worden.

Lichten zie ik ook vaak bij bermmonumenten. Niet voor iedereen is het een godsdienstig symbool maar wel is het voor velen meer dan een sfeerlicht. Waar een licht brandt om een gestorvene te gedenken daar is de plaats heilig en het moment is ook heilig.

Heilig komt van helen, genezen. Er is een wond in ons als we een kind, een dierbare aan de dood hebben verloren. Die wond moet onderhouden worden, in de zin van verzorgd. Er zijn teveel mensen met onverzorgde wonden omdat ze hun dierbare niet meer mogen gedenken in het openbaar, omdat 'men' zegt: "Je hebt het nauwelijks gekend, het had nog geen naam, je raakt wel weer in verwachting, het was nog maar zo klein, het is nu toch al zo lang geleden, heb je het nog niet verwerkt."
Troostwoorden die vaak nieuwe wonden slaan. In de decembermaand die een feestmaand wordt genoemd en waarin vele kaarsen branden voor de sfeer, om het 'leuk' te maken, is dringend nood aan een ander licht.
Licht dat gedenkt. Licht dat ruimte schept voor verdriet. Licht dat verbindt in onmacht. Licht dat vriendelijk is. Licht dat uitnodigend is. Licht dat laat zien wat niet verborgen mag blijven: het verhaal van je verwachting, het verhaal van je gemis om je kind.

In een vaak duistere wereld onsteken we wereldwijd kaarsen voor al die ontelbare kinderen die soms zelfs het levenslicht niet zagen maar wel werden verwacht. "Ik droom van een huis waar zij worden ontvangen in een stralend warm licht waar de dood niet meer kan komen... huizen en plaatsen waar we stil kunnen worden en zijn omdat er geen woorden zijn en het licht dat brandt zegt wat we zelf niet kunnen zeggen."

Marinus van den Berg,
mail